Tata ki te rua mano rima rau o ngā uri o Ngāti Hāua, he iwi kei te takiwā o Taumarunui, kei ngā tahatika o Whanganui awa, ā, koni atu i te rua rau o rātau ka tae atu ki Te Whanganui ā Tara, ki te whakakanohi i te kerēme.

“Ēhara i te mea he tīkanga Māori tēnei tikanga, nā te Karauna i whakawhārikihia i tēnei tikanga whakatau kereme, ki raro i te mana o Te Tiriti O Waitangi, ēhara i te mea he māmā,” hei tā te Pou Tiriti o Ngāti Hāua a Aaron Rice-Edwards.

“He uaua, ko te mea nui i roto i tēnei hīkoi i tēnei ara, ko te ara whanaunga, kia noho tahi ai i ngā whanaunga iwi, ki roto i tō tātau nei rohe, he uaua i roto i tēnā, nō tēnei tikanga,” hei tā Aaron anō.

Koni atu i te $19 miriona ka utua e te karauna ki a Ngāti Hāua Iwi Trust kia ea ai ngā hara a te karauna ki te iwi nei.

Ka murua, ka whakatika hoki te Karauna i te mauherenga o ngā tūpuna tokorua o Ngāti Hāua, a Matene Ruta Te Whareaitū rāua ko Te Rangiātea, i mate ki ngā ringaringa o te Karauna i te tau 1847 i Poneke, ahakoa kaore ō rāua hara.

“Ko Matene Ruta Te Whareaitū, kei tōna taha ko Te Rangiātea rāua i mate-iringa ki Paremata taone i Poneke, ā me ētehi o o rātau whanaunga i panaia ki te whare herehere ki Tasmania mā te ‘martial law’ kaua ko te ‘civilian law,’” hei tā Te Pou Tupua o Whanganui Awa, a Turama Hawira.

“Tekau tau te roanga o te paepae whakawhitiwhiti kōrero i waenga i te iwi o Ngāti Hāua me te Karauna, ngā piki, ngā heke, te tauutuutu, te tautohetohe, ēngari ka taea te kī, kua ea,” hei tāna anō.

“Ka hoki ngā mahara kī rātau, nā ratau te whawhai pai, te whawhai roroa, ko rātau, tae atu ki ngā parekura, ki ngā pakanga, i runga anō i te kōhatu whakamaumahara ki Pākaitore, i tapaina te ingoa ki ōku tūpuna, ko rātau he “fanatics” me ngā “barbarians.”