Ka tuu kotahi ai ngaa tauira noo te Whare Waananga o Waikato ki te tuu poroteehi i te whakaheetanga i te whakakorengia o te kaupapa fees free moo ngaa tauira i teetehi tau ako. 

Kua paanui whaanui te Kaawanatanga ka tahuritia te $2.1 piriona o te Tahua 2026 i whakaritea ki te mātauranga ki ngaa hootaka whakangungu mahi.

“Kei te riri te hunga tauira. Ehake i te mea he puutea te puutake, heoi anoo ko ngaa kaupapa e tohaina e te kaawanatanga i ngaua puutea,” hei taa Te Atamihi Papa, Perehitini Tuarua o Te Whakahiapo.

“Me te mea ake i teenei waa nei e noho peehikinotia ana te hunga Maaori nei, te hunga tauira o Aotearoa nei naa te mea ko ngaa penehiini ko ngaa whai kai moo raatou anoo. Naa te nui o te puutea moo aua momo puutea o te tangata,” hei taana anoo.

Naa te Uniana Tauira o Waikato teetehi poroteehi i tuu i te raa tonu o te Tahua 2026, e ai ki a Te Paea Maurirere, te perehitini tuarua o te Uniana Tauira o Waikato, kua kore pea ia e tae ki te whare wānanga ki te kore te kaupapa fees free.

“Moohio tonu ahau i taku loan. Na teeraa kaare au e Tino hiahia ki te tae mai ki te whare waananga. Kaare au i te hiahia ki te noho o tooku oranga katoa utu ana i te loan mo te waa roa,” hei taa Te Paea. 

“Ahakoa kaare te whiwhi i ahau. Te nuinga o ngaa puukenga ki te whare waananga. Naa te whare waananga kia whiwhi ngaa puukenga kia mahi hei roia, hei account, hei aua momo mahi kia piki ake i a taatou,” hei taana anoo.

E tautoko ana a Te Minita Whakawhanake Rohe a Shane Jones i te whakatau ki te huri i te pūtea ki te hunga rangatahi e hiahia ana ki te ao mahi no te mea kua paua he $2 piriona moo Fees Free i ngaa tau e Waru engari kaore he nui te hui. 

“Ahakoa inaatia te rere o te puutea ki ngaa tamariki kei te whare waananga mo te tau whakamutunga, ka tahuritia te rere o te puutea kia taatou taitamariki ringa raupaa,” hei taa Minita Jones.

E ai ki a Jones, ko ngā mahi e rapuhia ana e te kāwanatanga mō rātou ka puta mai i te umanga waea hiko, te hanga whare, me te kani tūpōro, ā, kāore aua momo mahi e kitea ki te whare wānanga. “Te hunga e rapu mahi ana. E rapu tuuranga ana nei i roto i ngaa mahi whakatuu Waea hiko. Hanga whare, kani tuuporo. Naaku te kii ko ngaa momo mahi e kore e kitea ki te whare waananga,” hei tā Jones.

Hei whakatau, e kii ana a Te Atamihi Papa kei roto i te kapu o te ringaringa o te iwi te mana ki te whakatika i tēnei momo tuuaahuatanga.  “Kei roto i te kapu o maatou ringaringa te whakatika i teenei moko tuuaahuatanga. Hei te Noema o teenei tau koiraa te waa, e paa ana i too raatou reo, ara me pooti. Me pooti kia whakakorengia teenei kaawanatanga. Ka homai te kapo o te ringa,” hei Te Atamihi anoo.